Yazageldiğim senaryolardandır. Bir trafik polisi bizi çevirecek, direksiyonda ben olacağım, bu soruyu soracak ve arka koltuktaki çakırkeyif arkadaş dibinde iki parmak kalmış Ege'nin yaş üzümlerinden yapılma 70'lik rakı şişesini uzatacak, "bu kadar kaldı abi içersen buyur" diyecek. Sonra ben boruya üfleyeceğim, olaylar gelişecek... Aslında kısmen yaşandı bu. Üfledim, 30 promil alkol ve 200 promil adrenalin çıktı, devam ettik.

Rakı'nın hayatımda çok büyük bir önemi yok; ancak musiki ve değerli insanlarla bir araya geldiğinde katalizör oluyor. Tabii bir kültürü var bu meretin, öyle vodka bira gibi dik kafaya gitsin şeklinde içmek makbul değil. Bu sebeple arka koltuktaki çakırkeyif arkadaş pratikte dayağı hakediyor, dibinde iki parmak kalmış rakı şişesini alelade uzattığı için. Onun doğrusu; hep birlikte arabadan inilir, bagaj açılır, mangal indirilir, hızlıca bir çilingir sofrası kurulur, arzu edenlere ikram edilir. Şişenin dibinde kalan iki parmaklık nimeti paylaşmaktır rakı; kadehe rakı koyarken gösterilen laborant hassasiyetidir. Bizi biz yapandır.

Bu bağlamda Yeni Rakı'nın Yeni İletişim Devi temalı kampanyasını çok beğendiğimi belirtmeden geçmeyeceğim. "Bluetooth yerine elini tut" kadar yaratıcı birşey görmeyeli biraz zaman olmuştu, pek güldük arkadaş arasında. Emeği geçen herkesi tebrik ediyorum.

Tanıyan arkadaşlar Boşnak olduğumu bilir. Bizim oralarda šljìvovica veya mürdüm eriğinden yapılma tekniği rakıya benzediği için rakija da derler; bu vesile ile siz değerli okuyucularımı kendisi ile tanıştırmak istiyorum:

Bu kadar andık, çok da eski olmayan bir fotoğrafı da paylaşmadan olmaz, sağlığınıza!

Dipnot: bir süredir sek içiyorum, fotoğraf yanıltmasın.

Another success in making sure that I'm invited: There was a blogger gathering, a tour actually, to the factory the car I currently drive was produced. Witnessing flat sheets of metal become the monster I spend some hours inside almost every day firsthand alone is a fascinating experience. That set aside, I had to be there, because Oyak-Renault Bursa factory is where the successor to our ride, Fluence (a 4-door saloon small family car), is going to be made.

Man, it is big. Wait, I mean it, really big:

3 weeks before the tour, in Frankfurt Motor Show, Renault announced their full line of electric vehicles. In case you didn't see it, here is a picture of the world's most complete line up of EVs (Concept electric versions of Fluence, Twizy, Kangoo and Zoe, respectively):

Now that the word is well out, and every little bit of information about the all new Fluence is available on the Google, I'm not going to post pictures here, but you can get to see them on my Public Picasa Gallery. Instead, I'll post main differences between the Megane II Sedan and Fluence. I'm yet to test drive the Fluence, please bear with me.

• Fluence is slightly longer than Megane, and again is a slightly lowered ride.
• Many of the in-cabin storage boxes are gone: front under-mat hidden boxes, front in-door boxes, wide but short box under rear window, and more. Storage under the arm rest is slightly smaller in Fluence, but (illuminated and refrigerated) glovebox is slightly larger.
• Diesel Particulate Filter (DPF) is standard for all diesel models now.
• They will start offering the Volkswagen-invented super efficient dual-clutch automatic (they call it DCT) gearbox starting from 2011. This is the simplest, yet the best idea I've seen in this area. CVT gearbox will also be available, no exact date of availability though.
• Fuel consumption is further improved, but your mileage may vary. You really can do better by improving your shifting times and avoiding unnecessary braking; but new hardware on Fluence helps a bit more too. DCT, for example, is a real good step forward. I hold the record in this area; I've done a bit more than 1300km on a single tank of diesel fuel (Megane has a 60lt tank).
• Driver seat provides a more comfortable (read: laid back) driving position, compared to Megane. Although it's a boring sedan, the seat makes you feel like you're driving a large sports car.
• Dashboard has more electronics: there's a small LCD display in the middle. I really like this electronics trend in all cars: I'd rather have a display in the middle of the steering wheel and ditch the dashboard altogether in favor of a better view. Maybe I'll do some sketches sometime.
• While we're on it, they have replaced the steering wheel with the one from Laguna. It's a weird shape you have to get used to, but it's okay. I think I liked the one in Renault Megane Coupe Concept much better, but you know, it's probably a concept for a reason.
• They offer integrated navigation as an option. Meh.
• Sunroof is still small. You can't get an all-glass roof yet.
• Fluence gets the upgraded air conditioner from Megane III.
• Overall quality is upgraded. More durable, better quality plastics are used. Particularly I like the little upgrades to doors: added softeners make a more stable sound when you slam a door.
• I don't give a flying kite about the upgraded music system. I honestly couldn't tell any difference from my stock-music-system Megane.
• Passenger cabin is a little bit more comfortable. Megane Sedan was a choice because I'm slightly tall, I don't feel comfortable when my knees are too close to anything. I like to be able to use backseats when I sit comfortable at the driver's seat, and that's what Megane provided. Fluence improves a bit, and there's more room for backseats now.

Overall, Fluence is a nice upgrade over my ride. It mimics some exterior features of Laguna, particularly the bonnet, which I like quite a bit. I'm slightly upset about the tail though -- they could have designed something better, I guess.

We were not allowed to take pictures of the production line, but I spotted this where the just-produced-rubber-meets-the-road. In case you don't know the car; it's Devrim, an icon of some sad history of Turkish car manufacturing industry.

What really would have made me wet my pants would be examining this baby firsthand, but unfortunately that didn't happen:

I'm really looking forward to learn any specific details about the zero-emission electric Fluence, and I'll be the #1 customer: I would have left my beloved Megane in Bursa and come back with the prototype Fluence ZE right away.

A bunch of thanks go to Cem Batu, Beliz Top and all the other friends from Proximity Istanbul, and congrats for the great idea of trying out an offline blog design event, and also for bearing with my tight-schedule on that Saturday morning. I'd really have preferred to join other fellow bloggers on the VIP bus, but I had to attend some other event I was invited as a speaker and thus had to rush-drive to the factory after the keynote. Fortunately, I arrived earlier than the rest of the crew and enjoyed a 30 minute privilege of meeting our hosts.

When it comes to hosting; Ertan Etike, Directeur de la Communication Oyak-Renault, also a Bosniak like myself, was an honour to meet in person, is among the best presentation speakers I met. Emre Demirel, Chef de Produit Fluence, whom I owe a few drinks handled a plethora of questions I was throwing at him all day long patiently and professionally. It was a pleasure to chat with him. I'd also like to thank all the people, names I unfortunately didn't have the chance to note down, working at the factory who spent considerable effort throughout our visit.

Last words guys, I'm closing: I'd also like to thank Uğur Günyüz of Kırmızı Kedi, the tireless and exceptionally good photographer, for all the hard work he has done.

There's more to blog about Renault's zero-emissions line, probably this week. Way too much has been changing rapidly in the last couple weeks, please bear with me until I settle everything down. Thanks for reading.

We the blogging people were at Turkcell Headquarters again, for the introduction of a few value adding services that are new to some people. I couldn't miss the chance, I love gatherings with fellow bloggers.

I will dump some of the interesting services along with my comments here, for the sake of discussion:

• Tam Nerede (Where Exactly): It allows you to track people or assets. This was on wheels for a long while for fleet-tracking, good to have it available for personal use. It's competitor Google Latitude is free of charge, on the go with Maps Mobile and slightly more accurate. It's obvious that financial success of this service largely depends on marketing investment.
• Mobil İlanlar (inaccurately, Location-based Mobile Ads): Imagine you have a flat you're renting in a certain area of the city. People can find your ad when/if they search stuff in that area from the website and/or they are located in that area. I don't know why would they do that, because there's little yet to search. This service is currently free of charge, probably because it's very basic. I feel it lacks a workable business model, probably because it's intended to be a proof-of-concept. Hinty hint: Turkcell might be looking for a partner for this.
• Leylek (Stork): A mashup of a social network, online dating and location-based friend-finder service. It's a very cool and nice experiment. There were similar, for that matter (financially) failed, attempts with a Facebook application. I learned, through the hard way, failure is almost inevitable with these social obstacles: people lie a lot about a lot of things when dating online -- and this kind of mashups grant far less anonymity to their subscribers. Most will hold back when you ask them their phone number or credit card. You'd have to spend a lot on marketing to prove that your customers will be kept anonymous no matter what, and that's probably more than the revenue you will generate in the lifetime of the service.
• Konuşan İlanlar (Talking Ads): I love it, really. I dug a bit and found out that it's made by Alcatel-Lucent (called Mobile Enhanced Reality -- Dear Lord, please give them more time in their bowing moments so they can come up with better names). Start a video call to a pre-defined, shared-by-all-brands, short number. Make sure your phone camera can see the logo in the black square on the page of the newspaper you have in your hands, and voila. An image-recognition system will kick in, recognize the logo (surprisingly very accurate, I doubt it will be as accurate when there are 100 brands using the same service). You will be presented an interactive video - an IVR service - that you can watch and control with the keypad of your phone. It's a beautiful bridge between any printed content and mobile interactive video. Brilliant, because it's so simple. Alcatel-Lucent and any customer of this service is going to print money with this.

The rest was mostly meh for me. Mobile wallet, mobile payment, video call centers, video applied to some health-care services, video calls to do this and that, (relatively^{[citation needed]}) high speed mobile internet, etc.

I'd like to thank Alp Solak from Mese for inviting us. And big congrats go to our host Turkcell and particularly Serhat Ayan, for the great and carefully crafted venue experience. It's very hard to please someone with high expectations, I left the place pretty much happy and enlightened.

If you've been talking to me about cars you'd immediately notice that my personal hero and idol is Nikola Tesla. With great pride I say few days pass without me discovering traces of his work in daily life civilization of our time has adopted. Not only his inventions were impeccable, but his approach to many sciences is just as important.

Obviously minimalism is anything but new. It's just about a century ago Dr. Tesla talked about this, among many others, in Motor World's issue dated September 18, 1911. With due respect, directly quoting his approach on minimalism, I dare not to add no word:

"You see, that is one great trouble," continued Dr. Tesla. "The human mind thinks but to complicate. As soon as one problem is solved, that solution introduces new complications, other problems that perhaps did not exist before. That was one of my great troubles when I was younger, I invented many things that were very fine, but always I was getting into complications. I have had to work very hard to overcome that. But here you see what I have done. Do you see how very simple it is? You take, for instance, the ordinary turbine, a bucket turbine. Here you have around the outside of the wheel a row of little jets, and within, on the periphery of a wheel, a row of buckets -- many of them and very small, even on a large wheel. But don't you see that in that entire wheel you have only a narrow strip, a ring perhaps three or four inches wide, that is really useful—that is really active?

"In my invention practically the whole surface is active. In the bucket turbine the action does not even extend all the way around; you must have a series of jets. But in my turbine you have the gas traveling all the way around in free spirals—always seeking the path of least resistance—and expending its full energy."

3 Ekim Cumartesi günü MMO İstanbul Şube'de Özgür Yazılım ve ERP konulu bir sunum yaptım. Toplam 45 dakikada derneğin tüm davasını anlatmak tabii mümkün değil, elimden geleni yapıp Compiere ve OpenBravo'dan bahsettim.

Sunum sırasında kullandığım belge (OpenOffice.org Impress) burada (PDF). Ayrıca sunumun videoya kaydedildi, rica ettim, sayısal ortama aktarıldığında edinip yayınlayacağım.

I have this fault in my DNA, which I call the "delay gene" (an obvious tribute to Guy Kawasaki's killer gene). Thankfully, it prevents me from responding to hot topics uninformed or too early. I think I have waited enough to write about Turkcell's new 3G network announcement, promotions, branding, meetings and whatnot.

Turkish Telecommunications Authority awarded (Turkish only) all 3 operators in Turkey with 3G licenses in December 2008; Turkcell received A-type license, providing widest frequency band, for a consideration of €358m, excluding VAT. Keep the number in mind for a minute.

If you're into Turkish pop culture after '90s, you've probably heard about Cem Yılmaz. Behind his fabulous stand up show lies a feature I admire most; he's one of the best observers I know. In one of those shows he joked about how Turkish men are tempted to calculate costs and revenues of any business they bump into and teased how a visitor of his show would grossly calculate the revenue and find it reasonable.

With your permission, I'll do a quick entrepreneur-minded intentionally-blind shot at guessing costs and revenues of Turkcell's 3G network investment. According to a story from Cellular-News they have secured up to $750M of export financing to buy network equipment from Ericsson. Everybody knows that Huawei and Alcatel-Lucent are other vendors. Probably it's safe to assume that the adventure will cost them about $2bn including marketing efforts to build subscriber awareness. Add the license fee, and you're somewhere around $2.5bn.

It seems like there's no widely accepted, culture-changing, ground breaking success of 3G and its ISP business model anywhere around the world. Will Turkey be the first? I have my doubts; revenues won't be skyrocketing. They probably will see little bumps from time to time. On the other hand the new business will obviously open doors to new opportunities, make new friends and enemies, probably piss off or scare off some partners.

Turkcell claims to have around 32m subscribers. I'll take this with a grain of salt. If... 10m subscribers use 3G for something and increase an average revenue of $5 per subscriber a month, that makes $600m a year, but this is EBITDA. Lets assume $400m of net annual 3G revenue. It will take a bit more than 6 years before they can see first net, clean return from the $2.5bn investment. I find it, sort of, acceptable -- when everybody else is doing something and you're not doing something else to compete, you lose. I guess they would have spent the money even if the return timeframe stretched long into the next decade.

Interest-free ROI might come earlier, or god forbid, later than 6 years because market conditions will probably change. Internet penetration of Turkey is still way below Europe-average, there's a lot of growth potential here.

Enter their 3G marketing.

Before I say some bad things I'd like to clarify a bit so you hopefully don't get me wrong. I'm a Turkcell customer myself. I've worked at and with Turkcell's partner companies. I've managed and worked in many of their projects. I have many friends working at Turkcell. I like most of their operations. It's one of the most vibrant technology companies in Turkey. I love Turkcell.

Their "aren't you curious" TV commercials are very sad. To my surprise, they have failed at making 3G personal, and personalization is something they have in their DNA. Marketing a $2.5bn investment through targeting curiosity doesn't sound wise to me, and I keep hearing this from many people. I'm no marketing expert, but you really don't have to be a cook if you want to say some food tastes awful, do you?

I think Avea and Vodafone TR commercials, on the press, outdoor, radio or on TV, outperform Turkcell's from many aspects. Because 3G is essentially almost the same for everyone, it actually doesn't matter who educates the customer base. By this, and luck, I don't think the bad marketing campaign will cause a lot of loss for Turkcell. Wonders of marketing magic, you know. Say it loud, rinse, repeat, it will work. Whatever. It's not my marketing money they're converting to toilet paper. Some poor marketing company makes good money and avoids bankruptcy is what annoys me.

What I won't leave aside is the general public perception of 3G. I don't think all this technology-education-through-commercials will have any impact on the majority of subscribers (of any operator, FWIW) in short-medium term because:

• Vast majority don't need fast mobile Internet, because their life is not so complicated. Whatever that is, it can wait for a while. No one sends important urgent e-mail. If you're gonna tell something important, you better call.
• Our society and culture is not ready for video-powered services, like video calls or video mail. It's simple: People won't be able to distinguish between a video call and a voice call (this means you'll see ears instead of faces), you can't take a private video call because you have to look at the screen and use loudspeaker to hear and when you do that everyone else can watch and hear, any video call would interrupt whatever you're doing (you can't both drive and video-talk yet) and so on. There are easy fixes but they're not available yet. In the mid term, maybe in 5 years, we'll learn video. But it needs digging for now.
• Technology and its interfaces are not ready for public consumption. Most cellphones don't have front cameras, and they're not designed for video calls. Most cellphones can't pair with computers easily. Most cellphones don't have large enough screens for rich media content. There are some models, like iPhone, which are okay to some extent, but they're way beyond affordable for Turkish people, even after subsidizing. We like gadgetry, but there's a bar somewhere.

These are the reasons why probably, IMHO, in turn, a longer ROI timeframe 3G investors would expect, including Turkcell.

You know, I'm running a startup, called Construia. We do software engineering for mobile networking industry. Before that I was working for partner companies of Turkcell. I've been to Turkcell headquarters many times for many different occasions, but the last time it was really fun.

One of their marketing agencies, Mese, decided to invite well known bloggers for a party on the roof of Turkcell HQ, a week before the launch of 3G services. Obviously they're testing the word-of-mouth power: good move. To that day even service fees were a matter of speculation. As a blogger, I was invited too. We the blogging people got to try Turkcell's 3G network firsthand. We tried their VINN, "roarrrrrr" for Turkish, USB 3G modem (which is essentially a re-branded Huawei E180). There were some more gadgets, like a battery powered 3G-equipped mobile camera you could use for surveillance or video calls. A Turkcell gal was wearing a watch-shaped wrist phone, an LG model. I think wearable technology is sexy, there's some growth potential for sexy things.

I'd like to thank Alp Solak from Mese for inviting me and fellow bloggers.

Overall, I'm pretty much excited for 3G because it's a good step towards right direction: push the limits to do something useful. It has the potential to make meaning and make lives of some people easier. Only if marketed properly.

Eğer herkesin konuştuğu ama çok az insanın harekete geçtiği bir konu varsa o da beklenen Marmara depremidir. Ülkemizdeki tüm jeofizikçilerin üzerinde anlaştıkları bir konu daha varsa o da, yine, beklenen Marmara depremini bugün orta yaşlarda olan herkesin yaşayacağıdır. 17 Ağustos 1999'daki Gölcük depreminin üzerinden neredeyse 10 yıl geçti. Internet üzerinden erişebildiğim bilgilerle bu konuda neler yapıldığını hızlıca özetlemek ve bazılarını detaylandırmak istiyorum:

• TBMM, Bayındırlık ve İskan Bakanlığı tarafından hazırlanan yapı denetimi yasasını onayladı.
• Ulaştırma Bakanlığı Karayolları Genel Müdürlüğü kendilerine ait yol, köprü ve viyadüklerden zayıf olanları tesbit etti ve güçlendirme çalışmalarına başladı.
• Milli Eğitim Bakanlığı kendilerine ait okul binalarını denetleyip bazılarını tamamen yıkmak, bazılarını da onarmak suretiyle depreme karşı güçlendirmeye çalışıyor.
• Benzer bir çalışmanın Sağlık Bakanlığı tarafından da yapıldığını haberlerde gördük, kendilerine bağlı hastane ve sağlık ocağı binalarını depreme karşı denetliyorlar ve gerekli gördüklerinde güçlendirme çalışmaları yapıyorlar. Ayrıca deprem sonrasında ihtiyaç duyulacak sağlık hizmetlerinin büyüklüğünü öngörmeye çalıştıklarını, buna göre planlama yaptıklarını çeşitli haberlerde duyduk.
• Adalet Bakanlığı da kendilerine ait adliye sarayı ve mahkeme binalarını denetliyor, gerekli gördüklerinde onarım çalışması yapıyor. Ayrıca İstanbul'da oldukça merkezi yerlerde devasa boyutta birkaç adliye sarayı inşaatı sürüyor, tamamlandığında çeşitli adli birimler buralara taşınacak.
• 7 Temmuz 2003'de İstanbul Teknik Üniversitesi, Orta Doğu Teknik Üniversitesi, Yıldız Teknik Üniversitesi ve Boğaziçi Üniversitesi'nin ortak çalışması olarak İstanbul Büyükşehir Belediyesi tarafından yaptırılan İstanbul Deprem Master Planı oldukça kapsamlı bir yol haritası ve değerli tavsiyeler içeriyor. Bu belgedeki çeşitli şekil ve haritalardaki veriler muhtemelen İBB tarafından kasıtlı olarak bozulmuş ve okunamaz halde. Basit bir teknik hataya benziyor, belgenin daha net haline ulaşmaya çalışacağım.
• Üniversitelerde deprem araştırmaları ile ilgili kadrolar ve bütçeler imkanlar elverdiğince (çevre yeşillendirme, çiçek dikimi vb. ihalelerden artan paralar kadar herhalde) artırıldı; ilgili bölümlere alınacak öğrenci sayıları da kısmen artırıldı.
• Boğaziçi Üniversitesi'ne bağlı Kandilli Rasathanesi ve Avea İletişim Hizmetleri A.Ş. tarafından ortaklaşa gerçekleştirilen bir proje kapsamında Marmara'da çeşitli noktalara yerleştirilen sismograflar kurularak ve gerçekleşen çok sayıda hafif şiddetteki depremin farklı coğrafi noktalara etkisi izlenerek toplanan verilerle biraz daha detaylı bir zemin dayanıklılık haritası çıkarıldı. Kanımca en değerli araştırma projelerinden biriydi.
• İstanbul Teknik Üniversitesi'nden Prof. Dr. Naci Görür'ün de katıldığı bir proje kapsamında Marmara Denizi tabanına çeşitli sensörler yerleştirildi ve bir denizaltı kullanılarak konuyla ilgili akademisyenlerin fay hattına mümkün olduğunca yaklaşarak gözlem yapmaları sağlandı. Bu çalışmadan sonra Naci Görür bir kitap yayınladı ve izlenimlerini halkla paylaştı.
• Başbakanlık Toplu Konut İdaresi (TOKİ)'nin çeşitli inşaat ve finans şirketleri ile yaptığı işbirliği sonucunda çok sayıda kentsel dönüşüm ve toplu konut projesi gerçekleştirildi; bazılarının inşaatı devam ediyor.
• Genelkurmay Başkanlığı aynı şekilde askeri tesislerin denetlenmesini sağladı, zayıf olduğu tesbit edilen binaların güçlendirilmesini sağladı ve ayrıca muhtemel bir depremin sonrasında Marmara bölgesinde silahlı kuvvetler tarafından gerçekleştirilecek enkaz kaldırma, arama ve kurtarma faaliyetlerinde ihtiyaç duyulacak kaynakları saptayarak oldukça detaylı bir lojistik planı çıkardı. Bütçesinin büyüklüğü de göz önüne alınırsa muhtemel depreme en hazır kuruluş silahlı kuvvetler gibi görünüyor.

Türkiye ekonomisinin kalbi konumundaki İstanbul aynı zamanda ülke nüfusunun da kabaca 15% kadarını barındırıyor. Muazzam bir nüfus yoğunluğu dengesiz gelir dağılımı ve işsizlikle birleşince ortaya çıkan sorunların başında barınma geliyor. Sosyal devletin sağlamaya talip olduğu eğitim, sağlık ve ulaşım hizmetlerinde yaşanan türlü aksaklık da bu durumdan besleniyor ama muhtemelen en büyük dert barınma.

Hepimizin bildiği üzere geçmişte siyasi sebeplerle yapılmış çok fazla yanlışlık var. Hazine arazilerinin göçle gelen halk tarafından yasa dışı işgaline özellikle seçim dönemlerinde oy karşılığında göz yumulması ve hatta desteklenmesi hızla organize bir sıkıntı haline gelmiş. İşgal edilen tapusuz bölgelere ulaşım, elektrik, su, doğalgaz sağlanmış; ruhsatsız ve denetimsiz inşa edilen çok sayıda binanın varlığına göz yumulmuş. Bu sorunlar sonradan "kitabına uydurularak" çözülmüş gibi duruyor.

Bunlar ve ayrıca yasal boşluklardan dolayı Marmara Bölgesi'nde ve İstanbul özelinde çok sayıda denetlenmemiş bina var. O kadar ki, toplam sayıları konusunda dahi ancak tahmin yürütebiliyoruz, Deprem Master Planı'ndaki Topoloji İhalesi verilerine göre İstanbul'da 3,400,000 kadar toplam bina var. Bu binaların çok önemli bir bölümü yapı denetimi yasasından önce inşa edildiğinden depreme karşı dayanıklılıkları konusunda pek fikrimiz yok.

Devlet hazır mı?

Kamu hizmetlerindeki hummalı çalışmaya bakılırsa en genel ifadesi ile devlet muhtemel Marmara depremine hazırlıklarını tamamlamaya çalışıyor. Kamu tarafından sağlanan temel hizmetler olan ulaşım, eğitim, sağlık ve adalet hizmetlerinin mümkün olan en az düzeyde kesintiye uğrayacağını umuyoruz. Ancak umabiliyoruz, çünkü ülkemizde devlet henüz tam olarak saydam değil; devlet ile ilgili tüm bilgiler henüz kamuya açık değil. Kendi adıma kamuda çalışan yöneticilere güvenmek istiyorum çünkü olası bir kabahatin (cezası o kadar olmasa bile) vebali çok büyüktür.

Toplu konut projeleri

1999'daki Marmara depreminden çok önce, 1984 yılında kurulmuş olan TOKİ'yi benzer faaliyetlerle çok sayıda yatırım kuruluşu/inşaat şirketi işbirliği izledi. Genellikle depreme karşı zemini diğer semtlere göre daha güvenilir olan bölgelerde çok sayıda toplu konut projesi başlatıldı. 1999'dan sonra inşaatına başlanan projelerin tümü TBMM tarafından çıkarılan yapı denetimi yasasına uygun olarak inşa edildi, bu yasaya tabi kuruluşlar tarafından denetlendi ve dayanıklılıkları belgelendi.

Bugün devasa toplu konut projeleri yalnızca devlet eliyle değil, özel sektör tarafından da gerçekleştiriliyor. Projeler gelir düzeyi göreceli olarak yüksek halk tarafından büyük rağbet görüyor; konutlar şehir merkezlerinin kısmen dışında bulunmalarına rağmen daha yeni ve kullanışlı olduğundan, daha iyi planlanmış sosyal olanakları sebebiyle tercih ediliyorlar.

Plansız gelişim alanları

Yine İstanbul Deprem Master Plan'ına göre İstanbul'daki toplu konutlarda nüfusun yaklaşık %23'ü yaşıyor, yani kabaca 2 milyon kişi. Geri kalan binalarla ilgili veriler ise yaklaşık şöyle:

• %80'inin iskan ruhsatı yok, bu sebeple bina güçlendirme işlemleri açısından ciddi bir hukuksal sorun var.
• Yasadışı yapılaşmış binaların oluşturduğu alan toplam inşaat alanının %32'sini oluşturuyor.
• Bu %32'lik alan içerisinde toplam binaların %45'i bulunuyor; ayrıca ağır hasarlı olduğu bilinen binaların da %38'i bu alanda yer alıyor.
• Bu alanlarda toplam nüfusun %47'si yaşıyor.
• Islah planlarıyla yasallaştırılmış olan bu binalarda planlara aykırı olarak sonradan yapılmış eklentiler (kaçak katlar), izinsiz değişiklikler (yer açmak için taşıyıcı öğelerin kesilmesi) ve yapı güvenliğini azaltan kullanımlar (yanıcı/patlayıcı madde depolaması, aşırı rezonanslı imalat işleri) oldukça yaygın.
• Bu alanlarda genellikle düşük gelir grubu yaşıyor, bu sebeple bırakın güçlendirmeyi, yapıların denetlenmesi için dahi kaynak ayrılması oldukça güç. Afet riskini azaltmak için yapılacak operasyonlarda çok sayıda mülk sahibi ile muhatap olunması, uzlaşmaların sağlanmasını güçleştiren bir husus.
• Binalar genelde ekonomik ömrünü tüketmiş, fiziksel ömrünü ise kalite düşüklüğü sebebiyle erken tamamlamış durumda. Bu sebeple bu bölgelerde kira ve satış bedelleri düşüş eğiliminde.

Garip bir şekilde halk devletten bir beklenti içerisinde. Binalar üzerinde bulundukları arsalarla birlikte bireylere veya ticari kuruluşlara ait oldukları halde bu binaların denetlenmesi veya güçlendirilmesinin devletten beklenmesinin muhtemelen cehaletten başka bir açıklaması yok. Galiba genç Cumhuriyet henüz Osmanlı'dan kalan teba algısının üstesinden tam olarak gelemedi, bunda gelir dağılımındaki düzensizliklerin ve bu düzensizliğin oluşmasında büyük payı olan devlet yönetimlerinin de hissedilir payı olduğundan bu iş içinden çıkması oldukça güç bir sarmal.

Yasadışı gelişmekte olan plansız alanlar

Raporda oldukça çarpıcı bir bölüm daha var, müsaadenizle paragrafı ve verileri aynen aktaracağım:

Su toplama havzaları, Boğaziçi ön görünüm bölgeleri ve genelde TEM otoyolunun kuzeyinde gelişmekte olan alanlar bu sınıflamaya giren en temel örneklerdir. Özellikle su toplama havzalarındaki yasadışı gelişmeler metropoliten alanın tümü için bir tehdit oluştururken, bir dünya mirası olan Boğaziçi alanının da benzer gelişme baskıları ile karşı karşıya olması doğal değerlerin korunması açısından bir diğer tehdit alanını oluşturmaktadır.

• Bu alanlar İstanbul’daki toplam yapılanmış alanın yaklaşık üçte birini, yani %22’sini (185090 Ha), oluşturmaktadır.
• Yasa dışı yollardan yapılanmış alanlarda toplam nüfusun %20’i (1750000 kişi) yaşamaktadır.
• İstanbul’daki yapıların %20’si (145000) ve ağır hasarlı yapıların %21’(10620)i bu alanlardadır.
• Sonradan yapılmış eklentiler (kaçak katlar), izinsiz değişiklikler (yer açmak için taşıyıcı öğelerin kesilmesi) ve yapı güvenliğini azaltan kullanımlar (yanıcı/patlayıcı madde depolaması, aşırı rezonanslı imalat işleri) bu alanlarda da oldukça yaygın.

Merak eden yok mu?

Halkın bir kısmı merak ediyor; oturdukları binaların depreme karşı dayanıklı olup olmadığını öğrenmek istiyorlar. Kaç kişi/bina oldukları, gelir düzeyleri veya binaların kendilerine ait olup olmadığı konusunda oldukça az bilgi var.

Binaların dayanıklılık durumunu merak eden birileri daha var. Ülkemizde son yıllarda konut alımı sırasında kredi kullanılması oldukça yaygınlaştı; bankalar ipotek karşılığı verdikleri konut kredilerinde sözkonusu konutun sigortalanmasını şart koşuyorlar. Ancak binaların deprem karşısındaki riskleri belirsiz olduğu için sigorta primi ödemelerinin tutarlarını doğru biçimde tesbit edemiyorlar. Diğer bir deyişle, sigortaladığınız eviniz depreme karşı dayanıklı değilse bile aynı semtteki depreme karşı dayanıklı bir başka ev ile aynı sigorta primini ödüyorsunuz; burada bir adaletsizlik var. Bu sebeple sigorta şirketleri de aslında bu binaların dayanıklılık durumunu merak ediyor.

Yapı denetimi nasıl yapılıyor?

Bu konuda bir uzman değilim, hayatımda hiç yapı inşaatı veya denetimi yapmadım, bu sebeple burada okuduklarınızın hepsi veya bir kısmı doğru veya yanlış olabilir. Eğer daha doğru bilgilere sahipseniz ve benimle paylaşırsanız bu bölümü düzelteceğim.

Bu konuda çalışan arkadaşlarımdan öğrendiğim kadarıyla yapı denetimi sırasında uygulanan teknikler günümüz bilgi çağı için biraz ilkel.

Çekiç ve inşaat çivisi gibi basit bazı el aletleri ile binanın çeşitli noktalarından numune beton parçaları alınıyor ve bu numunelerle binanın inşaası sırasında kullanılan malzemenin kalitesi saptanmaya çalışılıyor. Ayrıca numunelerden binanın zaman içerisinde ne kadar zarar gördüğü de tesbit ediliyor.

Buradan elde edilen bilgilerle binanın bulunduğu zeminle ilgili bilgiler ve bina ölçüleri birleştirilerek statik hesaplamaları tekrar yapılıyor; olası bir depremin etkileri öngörülmeye çalışılıyor. Çeşitli hesaplamalar sonrasında binanın çeşitli yönlerden gelecek kuvvetli etkilere karşı dayanabileceği sınır tesbit ediliyor. Ancak bu sınır beklenen depremin muhtemel kuvvetinden ve bu kuvvetin o zemin üzerindeki etkisinden yüksek ise binanın depreme dayanıklı olduğu söylenebilir.

Aksi takdirde sözkonusu bina risk taşıyor demektir. Depremin büyüklüğüne göre ağır hasar alabilir, tamamen çökebilir, şeklini kaybedebilir veya kısmen yıkılabilir. Her durumda can kaybı ve yaralanmalar kaçınılmaz olur.

Uzun yıllar yüksek teknolojiye sahip sistemlerle çalıştığım için bu hayli basit test ve kısmen somut verilere, kısmen tecrübeye dayalı hesaplamalar bana çok da güvenilir gelmiyor; hem zaman hem de harcanacak kaynaklar açısından verimli görünmüyor. Yüksek teknolojinin bu konuda sağlayabileceği çeşitli olanaklar olduğunu düşünüyorum; binalar üzerinde yapılacak testlerin çok daha kısa sürede, verimli bir şekilde, çok daha ucuza ve mümkün olan en az hata payı ile yapılacak şekilde geliştirilebileceği kanısındayım. Mars'a robotlar gönderebilen insan neslinin geldiği son nokta bu olmamalı.

Yok mu derdimize bir derman?

Aslında defalarca adını andığım Deprem Master Planı oldukça kapsamlı bir şekilde yapılacakları açıklıyor, değerli hocalarımın ve bu konuda çalışan herkesin eline sağlık. Öneriler o kadar kapsamlı ki, yasal değişikliklerden, kurumların ayrı ayrı görevlerine, uzun ve kısa vadeli devlet politikası değişikliklerine kadar her konuya detaylı olarak değinilmiş. Ancak bu konuda halka da oldukça fazla iş düşüyor. Bu 1344 sayfalık belgeyi herkesin okumasını beklemiyorum ve hatta halktan çok az insanın okuyacağı kanısındayım.

Oturduğumuz binaları bir anda gelip sağlamlaştıracak bir sihirli değnek yok.

Halk neden hemen harekete geçmiyor?

1999 depreminden bu yana 10 yıl geçti. Halkımızın gelir düzeyi daha yüksek olsaydı, daha eğitimli ve daha sağduyulu olsaydık ilk iş kendimize bu işten anlayan birilerini bulur içinde yaşadığımız evlerimizin sağlamlığından emin olurduk. Bu işi yapan insanların kapılarında uzun kuyruklar olurdu. Olmadı. Neden olmadı? Naçizane araştırma ve tecrübelerimin sonucunda bulabildiğim ve görebildiğim sebepleri daha önemli olanlar üstte olacak şekilde sıraladım:

1. Binaların yapı denetimi yapılsa dahi halkın önemli bir bölümü muhtemelen depreme dayanıksız olduğu tesbit edilecek olan binaları tahliye etmek için yeterli finansal güce sahip değil. Yeni bir ev satın almaya veya oturdukları binaları güçlendirmeye yetecek gelir düzeyine sahip değiller.
2. Kat mülkiyetine dayalı olarak paylaştırılmış apartmanlarda her bir dairenin sahibi belli; ancak bir bütün olarak binaya kimse sahip değil. Bu binaların çoğunda tayin edilmiş bir apartman yöneticisi de yok. Bu şekilde paylaşılmış binaların depreme dayanıklılığının denetlenmesini zorlayan herhangi bir yasa görebildiğim kadarıyla olmadığı için insanlar ortak bir karara varamıyorlar. Binada oturanlardan bir tanesi dahi ödeme yapmaya yanaşmazsa sağlamlık denetimi fikri rafa kaldırılıyor.

Sebepler daha uzayıp gider ama, önem sırasına göre bakılırsa liste muhtemelen böyle.

Halkı harekete geçirmek

Bu konuda yapılabilecek birşeyler olduğunu düşünüyorum, biz sokaktaki insanların da bu konuda birşeyler yapabileceğini düşünüyorum. Bu konuda çok çeşitli fikirlerim vardı:

• Yapı denetim şirketlerini bir birlik kurmaya zorlamak ve toplu indirimlerle yapı denetim fiyatlarını eski binalar için aşağı çekmeye zorlamak aklımdakilerden biri.
• Gönüllülerin katılacağı bir vakıf kurup, belki yapı denetimi işindeki en temel maliyetlerden olan insan kaynağını gönüllülere yüklemek, tüm işlerin takibini vakıf içerisinde yapmak ve şirketlerden yalnızca zorunlu olduğunda vakıf yoluyla hizmet satın almak; vakfa gelir kaynağı olarak bağış toplamak, medyada bilinirlik yaratmak gibi şeyler düşündüm. Bu gönüllüler ilgili bölümlerden üniversite öğrencileri ve öğretim üyeleri olabilir sanki.
• Gönüllü öğrenciler/uzmanlar tarafından yerinde yapılan incelemeler ve numune alma işlemi sonrasında konusunda uzman öğretim üyeleri tarafından yapılacak testler ve hesaplamalarla bir rapor oluşturulur; vakıf yönetimi tarafından onaylanarak sonuçlar denetim talebi yapana bildirilir. Ayrıca yapılan denetimlerin sonuçları bölge genelinde bir risk haritasının oluşturulmasını sağlamak üzere veritabanına kaydedilir.
• Finans, sigorta, inşaat şirketleri ile görüşmeler yapılarak sponsorluk veya hibe yoluyla vakfa destek olmaları sağlanır. Yeterli destek sağlanabilirse vakıf tarafından yapı denetim hizmetleri ücretsiz olarak verilir, eğer sağlanamazsa vakfın çalışmalarını idame ettirebilmesi için yeterli mümkün olan en düşük maliyet belirlenir ve belirlenen maliyet vakfın hizmetlerinin tanıtımı ile birlikte duyurulur.

Belki hayallerim havalarda uçuyor biraz ama, görebildiğim kadarıyla halkın tüm kaygılarına en kapsamlı çözüm, kar amacı gütmeyen bir organizasyon, yani bir vakıfla getirilebiliyor. Bir vakfın her türlü kuruluştan destek alması, bir şirketler birliğine kıyasla hayli daha kolay olduğu için hedefe en kısa sürede bu şekilde ulaşılabileceğini düşünüyorum.

Vakfı kim kuracak?

Konuyla en az ilgili kişi olsam dahi, eğer kimse kurmazsa vallahi ben kuracağım. Çeşitli sektörlerde çalışmış değerli dostlarımla son birkaç ayda bu konuyu bolca tartıştık, yapılabilecekleri belirlemeye çalıştık. Yapılacak işlerle ilgili birkaç adım dahi attık.

En kısa zamanda işin doğrudan içinde olan; ülkenin önde gelen inşaat mühendisi, mimar ve jeofizik mühendisi akademisyenleri ile temas kurmaya ve düşüncelerimi anlatmaya çalışacağım. Eğer yeterli desteği görebilirsek (sahaya çıkıp elini kirletecek, binalardan numune alacak yeterli gönüllüye ulaşabilirsek) maddi destek sağlayabilecek veya sponsor olabilecek iletişim, finans, sigorta, inşaat sektörlerinden şirketlerle görüşmeye ve maddi destek edinmeye çalışacağım. Buraya kadar gelebilirsek basın ve yayın kuruluşları ile görüşüp tanıtım desteği bulmak gerekecek. Sonra gönüllüleri organize etmek, sahadan veri toplamak, testleri yapmak, raporlar hazırlamak, veritabanı çıkarmak... Çok iş var.

Bu faaliyetin tümünün bir organizasyon işi olduğunu; Türkiye'de en çok eksikliğini hissettiğimiz becerilerden biri olan büyük resmi görerek tarafları organize etmek, bir tek hedefe yönlendirmek olduğunu düşünüyorum. Ne yapabileceğimiz konusunda bir fikrim yok, nereye varacağını, hangi kaynakları elde edebileceğimizi, ne kadar zaman alacağını da kestiremiyorum. Tek bildiğim herkesin desteğine ihtiyaç duyduğum.

Nasıl destek olacağız?

Aylar önce bu konuda bir e-posta grubu oluşturdum. http://groups.google.com/group/beklenenmarmaradepremi adresinden gruba ulaşabilirsiniz. Eğer yapabileceğiniz birşeyler olduğunu düşünüyorsanız lütfen gruba üye olun, düşüncelerinizi paylaşın. Bu yazıyı yayınladığım günlük sayfasının adresini tanıdığınız insanlarla paylaşın, ulaşabildiğiniz herkese bildirin.

Umarım hala yeterince zamanımız vardır.

Saygılar, selamlar.

Davut Topcan (read: Da-vooth Top-djan) is a long time friend of mine and before I go depths discussing what he's doing or why it's important I'd like to tell you how we got to know each other. Back in January 2004 when I was working at a software consulting company, namely FrontSITE, one of our focus areas was providing support for free software products and Linux-based operating systems.

We enjoyed what we did, and we had the office at the heart of the Istanbul at our disposal. Murat Koç and I decided to organize a small hacking workshop, tell about it in some mailing lists, invite everyone and do something useful together. For the first gathering we needed some low hanging fruit and it was obvious to both of us: internationalization, but what? I insisted on GNOME, and that's what happened. Looking at the archives, we were about 10 people, and one of them was Davut - a bright and young junior software developer.

Second gathering never happened. I left FrontSITE at the end of May 2004 and we lost contact with some of the people at the i18n event. Fast forward to a few years and companies I worked for, I stumbled upon Davut's blog. There were some very unpleasant news. He was diagnosed with stomach cancer, he was receiving chemotherapy for some time and he was blogging pretty detailed information about his experience throughout the process of diagnosis and therapy. He appeared to be mentally stable but emotionally vulnerable. I'd probably be much worse if I were to walk in his shoes, I have to admit. I contacted him and tried to keep in touch for a while.

Did I tell you that he's into some extreme sports? We lost contact again. In the meantime his chemotherapy was completed. He recovered from the side effects quickly and got on his motorbike on a highway and he survived a crash and they took him back to the hospital again -- for a different reason. Fast forward some months again, and he contacted me to tell that the cancer came back. He was receiving the second round of chemotherapy -- slightly better drugs and less side effects this time.

Neither cancer nor a bike crash can kill him, he completed the second round a couple weeks ago. Going through the process he discovered that #1 asset towards beating cancer is positive thinking and good morale. He witnessed how some patients receiving chemotherapy are leaving their daily life and becoming lonely people. Also he is one of those who keep it up. You don't just win a fight against cancer, you win a chance to live your life healthy.

Now he's doing something unique, at least in Turkey: he's determined to get in touch with thousands of cancer patients around the beautiful country of ours. He's going to interview them, learn about their experience, monitor their progress and let us know about their needs; so maybe we as a community can help. He's an active blogger and we'll be able to watch those interviews on the net. I don't really like the name, "[they're] not alone, no matter what" is what he calls the project.

I will keep an eye on the news, and I thought I'd share the love with you. Thanks for reading.